Muzeum Tatrzańskie

 

Stopniowy rozwój Zakopanego, zwiększająca się liczba kuracjuszy przybywająca do nowego uzdrowiska, powolne poznawanie Tatr, Podhala i jego mieszkańców wiązały się ze znacznym pogłębieniem wiedzy na temat regionu, jego kultury i przyrody. Wiedza ta wymagała w pewnym momencie usystematyzowania, czym zajęli się przyjaciele doktora Tytusa Chałubińskiego, który odkrył właściwości lecznicze Zakopanego.

W uznaniu dla jego zasług powołano w 1888 roku Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego im. Chałubińskiego, które miało za zadanie stworzyć muzeum gromadzące zbiory związane z regionem. Pierwszą ekspozycję zorganizowano w wynajętym, nieistniejącym już domu na Krupówkach. Składała się ona ze zbiorów pochodzących z prywatnych darów, których liczba z upływem lat systematycznie wzrastała. Do Muzeum trafiły m.in. etnograficzne kolekcje hr. Róży z Potockich Raczyńskiej oraz Marii i Bronisława Dembowskich.

Własną siedzibę Muzeum zyskało w 1892 roku, gdzie mieściło się do roku 1920. Wtedy to ukończono budowę obecnego gmachu muzealnego przy ulicy Krupówki 10. Otwarcie pierwszej wystawy nastąpiło w 1922 roku. Dziś w budynku głównym zwiedzać można trzy wystawy: historyczną, etnograficzną i przyrodniczą.

Od 1920 roku prezesem Towarzystwa Muzeum Tatrzańskiego był Juliusz Zborowski, etnograf, językoznawca i wybitny znawca Podhala, późniejszy dyrektor Muzeum (funkcję dyrektora pełnił do śmierci w 1965 roku).
Muzeum pod kierownictwem Zborowskiego prowadziło prężnie rozwijającą się działalność. Szczególnie okres międzywojenny był bardzo owocny w historii placówki. Znacząco powiększono zbiory, prowadzono badania nad Tatrami i Podhalem, angażowano się w działalność związaną z ochroną przyrody poprzez współpracę z licznymi organizacjami (m.in. Państwową Radą Ochrony Przyrody). Tę ostatnią rolę przejął później powstały w 1954 roku Tatrzański Park Narodowy.
Zborowski dbał również o powiększenie zbiorów bibliotecznych. Stał też za pierwszym wydaniem Rocznika Podhalańskiego z 1921 roku, dokończonego po śmierci trzy lata wcześniej pierwszego redaktora, Bronisława Piłsudskiego (brata Józefa Piłsudskiego).

Od lat sześćdziesiątych Muzeum powiększyło się o filie na terenie Zakopanego i okolicznych wsi. Pierwszą zakopiańską filią było Muzeum Kornela Makuszyńskiego, otworzone w 1966 roku w mieszkaniu pisarza w willi „Opolanka” przy ulicy Tetmajera. Później otwarto Galerię Sztuki im. Władysława i Jerzego Kulczyckich na Kozińcu (1981), Galerię Władysława Hasiora przy ul. Jagiellońskiej (1985), Muzeum Stylu Zakopiańskiego w willi „Koliba” przy ul. Kościeliskiej (1993) i w chałupie Gąsieniców-Sobczaków przy Drodze do Rojów (2009). Najnowszą filią Muzeum Tatrzańskiego jest Galeria Sztuki XX wieku, działająca w willi „Oksza” przy ulicy Zamoyskiego. Otwarta została w 2011 roku.
Poza Zakopanem uruchomiono: Muzeum Powstania Chochołowskiego w Chochołowie i Dwór w Łopusznej (1978), Zagrodę Korkoszów w Czarnej Górze (1980) i Zagrodę Sołtysów w Jurgowie (1982).