Willa pod Jedlami

Willa pod Jedlami i styl zakopiański

Gdyby trzeba było wskazać najpiękniejszy z istniejących budynków w stylu zakopiańskim, bez wątpienia byłaby to Willa pod Jedlami.

Willa, znana także jako Dom pod Jedlami, wybudowana została w latach 1896-1897 dla Jana Gwalberta Pawlikowskiego, ekonomisty i polityka Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego ze Lwowa, a także zasłużonego taternika i honorowego obywatela Zakopanego. Pawlikowski był pierwszym zdobywcą Mnicha nad Morskim Okiem, założycielem i redaktorem czasopisma Wierchy, oraz badaczem wielu jaskiń w Tatrach, np. w Dolinie Kościeliskiej.
Projekt willi oraz wnętrz (włącznie z meblami) wykonał Stanisław Witkiewicz, malarz i architekt, twórca stylu zakopiańskiego.
Styl ten był połączeniem tradycyjnego budownictwa góralskiego z elementami secesji, a domy wyróżniały się przede wszystkim spadzistymi, krytymi gontem dachami, wysokimi podmurówkami z kamienia i charakterystycznymi dla Podhala ozdobami.
W trwającej dziewięć miesięcy budowie willi uczestniczyli Wojciech Roj, Jan Obrochta i Wojciech Gąsienica – Józkowy. Obok willi powstała wtedy studnia stylizowana na kościelną dzwonnicę, a na początku XX wieku także Domek pod Jasieniami, pełniący rolę stróżówki, a w latach późniejszych mieszkania Zofii i Witolda Paryskich – słynnych znawców przyrody i kultury Podhala, autorów Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej (dom ten spłonął w 2008 roku).
Willa pod Jedlami od początku swego istnienia przez wiele kolejnych lat należała do rodziny Pawlikowskich, a obecnie jest w rękach ich spadkobierców.

Do dziś przetrwała większość pozostałych willi zaprojektowanych przez Witkiewicza w stylu zakopiańskim, m.in. Koliba, Konstantynówka, Korwinówka (obecnie Oksza), Rialto i Willa pod Wykrotem, a także inne budowle – kaplica sióstr Albertynek na Kalatówkach, kaplica w Jaszczurówce, czy też mała kapliczka na Bystrem.
W stylu zakopiańskim wybudowana została także willa Witkiewiczówka, jej twórcą nie był jednak sam Stanisław Witkiewicz, a jego bratanek Jan „Koszczyc”. W latach 1931-1939 mieszkał tam natomiast syn Witkiewicza, Stanisław Ignacy Witkiewicz, czyli „Witkacy”, który miał tam swoją Firmę Portretową.
Wszystkie z wyżej wymienionych budynków zbudowane zostały z drewna (przede wszystkim świerkowego, ale też jodłowego), istnieją jednak wyjątki od tej reguły, jak choćby siedziba główna Muzeum Tatrzańskiego przy Krupówkach (również autorstwa Stanisława Witkiewicza).